Η δουλειά αυτή των Π. Πετράκη – Π. Κωστή, συνέχεια ευρύτερων αποτύπωσης ερευνών για την περίοδο 1980-2025 (βλέπε το «Κοινωνική Ταυτότητα και Στερεότυπα 2019-2023» στην ίδια πλατφόρμα) έρχεται να προστεθεί στην πύκνωση των προσεγγίσεων/αναλύσεων που αφορούν την υπό συνολική επανεπίσκεψη φάση του παρ’ oλίγον Grexit/του Μνημονίου-3. [Εδώ, βλέπε το ήδη πολύκροτο ντοκιμαντέρ «Στο χιλιοστό» των Ελένης Βαρβιτσιώτη-Βικτώριας Δενδρινού]. Πέραν όμως αυτής της φάσης και εκείνη της μετέπειτα πορείας μέχρι την έξοδο από τα Μνημόνια.
Ήδη από το ξεκίνημά τους, οι Πετράκης-Κωστής ανοίγουν τα χαρτιά τους: Θεωρούν ότι η οπτική που θεωρεί την περίοδο αυτή «μεταβατική [...] ανάμεσα στην κορύφωση της κρίσης και την σταδιακή επιστροφή σε συνθήκες ομαλότητας» αδικεί την ίδια την εποχή. Η οποία, αντιθέτως, απετέλεσε την φάση όπου «η οικονομική πολιτική έπαψε να κρίνεται μόνο από την δυνατότητα αποφυγής του ατυχήματος και άρχισε να κρίνεται από την ικανότητα παραγωγής μιας βιώσιμης, κοινωνικά ανεκτής και διεθνώς αξιόπιστης διαδρομής οικονομικής ανάπτυξης». Κάθε λέξη – κάθε μια λέξη! – αυτής της διατύπωσης αποτελεί πρόκληση/προσγείωση στο πόσος δημόσιος λόγος σπαταλάται επ’ εσχάτων προς κάθε άλλη κατεύθυνση, πλην αυτής...
Στο βιβλίο, ουσιαστικά, συστηματοποιούνται κείμενα που είχαν γραφεί κατά την διάρκεια της πορείας στην τετραετία 2016-2019, δηλαδή εν θερμώ μεν πλην και με την δυνατότητα απολογιστικής εκτίμησης, τώρα που τα χρόνια έχουν τρέξει – σε μια λογική check upon results.
Το βιβλίο έρχεται να αντιπαραβάλει το τότε διεθνές οικονομικό περιβάλλον – ειδικότερα τον δρασκελισμό της ευρωπαϊκής οικονομίας – και σ’ αυτό ακριβώς το φόντο να (επανα)τοποθετήσει την ελληνική οικονομία όπως παρουσιαζόταν τότε, αλλά και όπως μπορούσε να ελπίζεται με βάση ένα σενάριο επανενεργοποίησης με βάση επενδύσεις μετά το 2017 . (Κάπου εδώ, το μαντέψατε, έμπαινε στην μέση η τότε συζήτηση περί Επενδυτικού Ταμείου αλλά και το περί αποφυγής του διαβόητου «κόφτη»). Ξαναδιαβάζοντας σήμερα, με δεδομένες τις χρηματοδοτήσεις του Ταμείου Ανάκαμψης/RRF και την χαλάρωση του Συμφώνου Σταθερότητας – ασφαλώς χωρίς να αγνοείται το σοκ της πανδημίας στην αμέσως επόμενη της εξεταζόμενης περίοδο, αλλά και πάλι... – φθάνει κανείς σχεδόν να ρεμβάζει σε μια λογική «what if».
Το ίδιο, κι ακόμη περισσότερο, όταν ξαναβλέπουμε με τα μάτια των Πετράκη-Κωστή τη δόμηση του τότε Μεσοπρόθεσμου (2017-2021), με εκείνα που προσπαθούσαν να στοχοθετηθούν κατά την συζήτηση των πρωτογενών πλεονασμάτων («μια πιο αποτελεσματική προσέγγιση, απαιτούσε την μείωση αυτών των πλεονασμάτων προς όφελος της παραγωγικής δραστηριότητας»), με μνεία στην βελτίωση των προσδοκιών της κοινωνίας, αλλά και τις αναφορές στην βελτίωση της δημοσιονομικής προβλεπτότητας με τις βελτιώσεις στον φοροεισπρακτικό μηχανισμό (πάλιν εκεί ρεμβάζει κανείς όταν σκέφτεται τι /πώς απέδωσε η ωρίμανση της ΑΑΔΕ στην συνέχεια).
Αν αυτή η διαδρομή κάνει τον αναγνώστη να ξαναθυμηθεί ευκαιρίες και δυνατότητες της διαχείρισης στην έντονη εκείνη περίοδο, επόμενο τμήμα στέκεται κριτικά (αλλά πάντα με βάση την τότε κατάσταση, την τότε γραμμή εκκίνησης) απέναντι στην προγραμματική δόμηση της μετέπειτα περιόδου – εκείνη δηλαδή που κλήθηκαν να δώσουν ως συνέχεια των πραγμάτων οι κυβερνήσεις Ν.Δ. Κρίνεται εδώ η υπόσχεση (πολιτικά: «Δέσμευση») για βελτίωση της καθημερινής ζωής των πολιτών, παράλληλα με βελτίωση της διεθνούς ανταγωνιστικότητας της χώρας, αλλά και συγκράτηση/ μείωση των ανισοτήτων. Τρέχοντας με την βοήθεια του μοντέλου της Oxford Economics τα στοιχεία εξόδου από τα Μνημόνια του 2018, σενάρια που στηρίζονταν σε περικοπή του ΕΝΦΙΑ, σε μείωση των συντελεστών ΦΕΦΠ και φόρου μερισμάτων, μαζί και με πρωτοβουλίες ιδιωτικοποιήσεων και μεταρρυθμιστικών παρεμβάσεων, στοχοθετούνταν τότε κάλυψη των μετά το 2009 ζημιών μέχρι το 2023-24. Συν επαναφορά στην σύγκλιση με τις οικονομίες της ΕΕ σε ορίζοντα 2030...
Σ’ αυτό άλλωστε το πλαίσιο, η βελτίωση της κατάστασης από πλευράς χρέους – προσοχή: Σχέσης χρέους/ΑΕΠ όχι απόλυτων μεγεθών – προσεγγίζονταν ως διάσταση διαγενεακής ισότητας, με αναφορές και στα επίπεδα εισοδήματος ανάμεσα στις γενεές (μάλιστα, υπήρχε και μια περιβαλλοντική αιχμή ως διαφορετική διάσταση διαγενεακής ευθύνης). Προσδοκίες για βελτίωση σε επίπεδο παραγωγικότητας και – με προβολή στο εξωτερικό σκέλος της οικονομίας – της ανταγωνιστικότητας συνόδευαν τα διάφορα συγκρινόμενα σενάρια. Ενώ η επαναφορά σε μια δημοσιονομική διαχείριση λιγότερο πιεστική απ’ εκείνη της εποχής των Μνημονίων προσεγγιζόταν κι αυτή.
Ωστόσο, η απόκλιση που ήδη καταγράφεται μεταξύ διακηρυγμένων επιλογών πολιτικής και υλοποίησής τους – ήδη στο διάστημα που καλύπτει η μελέτη – επέπρωτο να συνεχισθεί με την εφαρμογή πολιτικής στο μεταμνημονιακό διάστημα. Να κρατήσουμε μια αποστροφή του κειμένου των Πετράκη – Κωστή: «Διαπιστώνεται ότι πολιτικά οι Ευρωπαίοι αρμόδιοι της Ενισχυμένης Επίβλεψης [αυτή είναι η enhanced surveillance, που τόσο υπεραναλύθηκε στον καιρό της συζήτησής της] συνεργάστηκαν στην παρουσίαση των αποτελεσμάτων της δημοσιονομικής διαχείρισης και ευνοούσαν σημαντικά εγχώριες πολιτικές σκοπεύσεις». Κάπως έτσι θεμελιώθηκαν τα – λησμονημένα εν συνεχεία – «αντίμετρα». Για τους Πετράκη – Κωστή«το ζήτημα είναι ηθικό και επικοινωνιακό, παρά πρόβλημα οικονομικής πολιτικής, καθώς εν τέλει η πολιτική που ακολουθήθηκε ήταν ορθότερη». Και μάλιστα όταν συνέχιζε, με όλες τις προβολές (που επαληθεύθηκαν στην μετά-το-2018 περίοδο) το δυνητικό κενό παραγωγής να επιμένει, υφ’ όλα τα ενδεχόμενα σενάρια πολιτικής.
Στιγμές-στιγμές, στην ανάλυση αυτή που ταυτόχρονα προσεγγίζει/κρίνει αναδρομικά της διαχείριση της τετραετίας 2016-2019 αλλά και προοικονομεί τη συνέχεια «εκτός Μνημονίων», βλέπει κανείς ένα στοιχείο μελαγχολίας. Παράδειγμα: «Εάν [μια οικονομία] αναλαμβάνει αναπτυξιακές πρωτοβουλίες μεταρρυθμιστικού χαρακτήρα υπό συνθήκες παραγωγικού κενού, ώστε μελλοντικά να μετατεθεί αυξητικό το σημείο ισορροπίας (μεγέθυνση), αυτές συνήθως πολύ δύσκολα γίνονται κοινωνικά αποδεκτές». Και ευθύς αμέσως: «Εκτός αν έχουν τον χαρακτήρα αύξησης των δημοσίων επενδύσεων».
Σ’ αυτήν λοιπόν την προσέγγιση, που διαβαζόμενη σήμερα έχει κάτι από οδήγηση με τα μάτια προσηλωμένα στον καθρεφτάκι/στο οπισθοσκοπικό κάτοπτρο του αυτοκινήτου, θα μπορούσε κανείς στην θέση των δημοσίων επενδύσεων να δει την επιλογή των επιδομάτων με την οποία, εντέλει, επέπρωτο να ζήσουμε. Βέβαια... μεσολάβησε η πανδημία, ήρθε και το RRF, προστέθηκε και η πληθωριστική αναπήδηση λόγω Ουκρανικού, οπότε τα χνάρια της οικονομικής πολιτικής μπλέχτηκαν. Η εκ των υστέρων ανάγνωση, επίσης.
Πάντως ουκ ολίγες προσεγγίσεις αυτής της δουλειάς είναι χρήσιμες για προσέγγιση ενός μέλλοντος που δύσκολα θα πει κανείς ότι ξεφεύγει από το παρελθόν του.
Πηγή: kreport.gr
