2.1.1. Το νέο Δημοσιονομικό Πλαίσιο και οι προκλήσεις της επόμενης δεκαετίας
Το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ) της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) για την περίοδο 2028–2034 δεν αποτελεί απλώς μια λογιστική καταγραφή εσόδων και δαπανών, αλλά τον κεντρικό στρατηγικό μηχανισμό μέσω του οποίου οι πολιτικές προτεραιότητες της Ένωσης μεταφράζονται σε χρηματοδοτικές ροές και αναπτυξιακές κατευθύνσεις (European Commission, 2025f). Η διαμόρφωσή του λαμβάνει χώρα σε μια συγκυρία ιστορικών γεωπολιτικών, οικονομικών και δημογραφικών μεταβολών, οι οποίες επιβάλλουν τον ριζικό επαναπροσδιορισμό της ευρωπαϊκής στρατηγικής (European Council, 2024).
Η απώλεια της παραδοσιακής γεωπολιτικής σταθερότητας, η διεύρυνση του χάσματος παραγωγικότητας και καινοτομίας έναντι των Ηνωμένων Πολιτειών και της Κίνας, καθώς και η ραγδαία γήρανση του πληθυσμού, καθιστούν το νέο ΠΔΠ ένα εργαλείο υπαρξιακής σημασίας. Η Ευρώπη αντιμετωπίζει σήμερα έναν «υπαρξιακό κίνδυνο» εάν δεν καταφέρει να αυξήσει τους ρυθμούς ανάπτυξής της. Όπως επισημαίνεται στην έκθεση Draghi (2024), το εργατικό δυναμικό της ΕΕ προβλέπεται να συρρικνώνεται κατά περίπου 2 εκατομμύρια άτομα ετησίως έως το 2040, ενώ η αναλογία εργαζομένων προς συνταξιούχους θα μειωθεί από 3:1 σε 2:1.
Η Ευρώπη δεν θα μπορεί πλέον να στηρίζει την οικονομική της ανάπτυξη στην πληθυσμιακή αύξηση ή στη διεύρυνση του εργατικού δυναμικού, καθώς η γήρανση του πληθυσμού και η μείωση των εργαζομένων δημιουργούν ολοένα μεγαλύτερες πιέσεις στην οικονομία και στο κοινωνικό κράτος. Υπό αυτές τις συνθήκες, η ενίσχυση της παραγωγικότητας αναδεικνύεται ως η βασική βιώσιμη απάντηση, μέσα από την τεχνολογική πρόοδο, την καινοτομία, τις επενδύσεις, την αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης, την ενεργειακή μετάβαση και τη βαθύτερη ευρωπαϊκή ενοποίηση.
Στο πλαίσιο αυτό, η εμβάθυνση της Ενιαίας Αγοράς αναδεικνύεται ως κρίσιμος παράγοντας ενίσχυσης της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας, καθώς η οικονομική ολοκλήρωση θεωρείται βασική προϋπόθεση για την επίτευξη οικονομιών κλίμακας, την επιτάχυνση της καινοτομίας και την ενίσχυση των επενδύσεων (Letta, 2024).
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, το νέο ΠΔΠ 2028–2034 αποκτά κρίσιμη σημασία, καθώς καλείται να λειτουργήσει ως ο βασικός χρηματοδοτικός και αναπτυξιακός πυλώνας μέσω του οποίου η ΕΕ θα επιδιώξει να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητα, την τεχνολογική της κυριαρχία, την ενεργειακή και αμυντική της αυτονομία, καθώς και τη συνοχή μεταξύ των κρατών-μελών, προκειμένου να ανταποκριθεί αποτελεσματικά στις διαρθρωτικές προκλήσεις της επόμενης δεκαετίας.
Για την Ελλάδα, η περίοδος αυτή αποτελεί το κρισιμότερο ορόσημο μετάβασης από την ανάκαμψη της προηγούμενης δεκαετίας στην εδραίωση ενός νέου παραγωγικού υποδείγματος, που θα εγγυάται τη μακροπρόθεσμη βιώσιμη ανάπτυξη και δημοσιονομική σταθερότητα, την κοινωνική συνοχή και την ανθεκτικότητα έναντι ασύμμετρων απειλών.
Η Ελλάδα, ως κράτος-μέλος πρώτης γραμμής που αντιμετωπίζει παραγωγική υστέρηση και έντονες περιφερειακές ανισότητες, καλείται να αξιοποιήσει αυτό το νέο πλαίσιο για να υπερβεί τα στοιχεία που συντηρούν τον υψηλό συστημικό κίνδυνο, την «παγίδα μεσαίας τεχνολογίας», το ιδιόμορφο πολιτισμικό υπόβαθρο και, τέλος, τις ακρότητες του ρυθμιστικού οικονομικού συστήματος, καλύπτοντας τους στόχους της χώρας και θωρακίζοντας την εθνική της κυριαρχία εντός μιας ισχυρής Ευρώπης.
2.1.2. Η δομή και οι στόχοι του ΠΔΠ 2028–2034
Το ΠΔΠ 2028–2034 διαμορφώνεται γύρω από ένα σύνολο στρατηγικών προτεραιοτήτων που αποσκοπούν στην ενίσχυση της οικονομικής ανθεκτικότητας, της κοινωνικής συνοχής, της ανταγωνιστικότητας και της γεωπολιτικής ισχύος της ΕΕ (European Commission, 2025h). Στο επίκεντρο βρίσκονται η επένδυση στους ανθρώπους και τις περιφέρειες, η προώθηση της εκπαίδευσης, των δεξιοτήτων και των κοινωνικών δικαιωμάτων, καθώς και η ενίσχυση της έρευνας, της καινοτομίας και της τεχνολογικής ανάπτυξης. Παράλληλα, δίνεται έμφαση στην πράσινη και ψηφιακή μετάβαση, στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας και της προστασίας των πολιτών, καθώς και στην ενδυνάμωση της άμυνας και της ασφάλειας της Ένωσης, με στόχο μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα και ενίσχυση της διεθνούς παρουσίας και επιρροής της ΕΕ.
Η εφαρμογή των πολιτικών συνδέει τον ενωσιακό στρατηγικό σχεδιασμό με την εξειδίκευση και υλοποίηση σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο μέσω στοχευμένων σχεδίων, ενισχύοντας τη λογική της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης. Η προσέγγιση αυτή ενισχύει τη μετάβαση από ένα κατακερματισμένο σύστημα χρηματοδότησης σε ένα πιο συνεκτικό και προγραμματικά ενοποιημένο πλαίσιο πολιτικής (European Commission, 2025h).
Στο πλαίσιο αυτό, εισάγονται τα Εθνικά και Περιφερειακά Σχέδια Εταιρικής Σχέσης (National and Regional Partnership Plans - NRPPs), τα οποία ενοποιούν μεγάλο μέρος των μέχρι σήμερα κατακερματισμένων χρηματοδοτικών εργαλείων υπό ένα ενιαίο κανονιστικό πλαίσιο και ένα απλουστευμένο σύστημα διακυβέρνησης (European Commission, 2025f). Τα NRPPs επιδιώκουν να συνδέσουν αποτελεσματικότερα τις ενωσιακές προτεραιότητες με τις εθνικές και περιφερειακές ανάγκες, ενισχύοντας τη συνοχή, την ευελιξία και τον προσανατολισμό των πολιτικών στα αποτελέσματα.
Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το ΠΔΠ 2028–2034 προβλέπει έναν προϋπολογισμό ύψους περίπου 2 τρισ. ευρώ, που αντιστοιχεί στο 1,26% του ΑΕΠ της ΕΕ-27 (European Commission, 2025a). Ως ενδεικτική κατανομή προτεραιοτήτων του νέου ΠΔΠ, περίπου €865 δισ. κατευθύνονται στη μείωση των περιφερειακών ανισοτήτων και στη στήριξη των κρατών-μελών και των περιφερειών, €409 δισ. προορίζονται για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, της καινοτομίας και της οικονομικής ανάπτυξης, €49 δισ. διατίθενται για την εκπαίδευση και την προώθηση των δημοκρατικών αξιών μέσω προγραμμάτων όπως το Erasmus+ και το AgoraEU, ενώ περίπου €200 δισ. στοχεύουν στην ενίσχυση των διεθνών συνεργασιών και του γεωπολιτικού ρόλου της Ένωσης (European Commission, 2025a).
Η αρχιτεκτονική του νέου ΠΔΠ 2028–2034 μετατοπίζει την έμφαση από τη λογική της απορρόφησης πόρων προς ένα περισσότερο αποτελεσματοκεντρικό μοντέλο, το οποίο συνδέει τη χρηματοδότηση με την επίτευξη προκαθορισμένων οροσήμων και στόχων (milestones and targets) και με την υλοποίηση μεταρρυθμίσεων. Το νέο μοντέλο υπόσχεται ταχύτερη υλοποίηση έργων και ισχυρότερη σύνδεση των χρηματοδοτήσεων με μετρήσιμα αποτελέσματα και αξιολόγηση επιδόσεων (Darvas et al., 2026). Η μετάβαση από το μοντέλο της «αποζημίωσης δαπανών» στο μοντέλο «βάσει επιδόσεων» (performancebased) σημαίνει ότι τα κράτη-μέλη θα εκταμιεύουν πόρους μόνο εφόσον επιτυγχάνουν συγκεκριμένα ορόσημα και στόχους (Rubio & Alcidi, 2026).
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι το νέο ΠΔΠ επιδιώκει να καταστήσει τον προϋπολογισμό της ΕΕ πιο απλό, ευέλικτο και αποτελεσματικό μέσω ενός εναρμονισμένου ενιαίου συνόλου κανόνων (single set of rules), της αναδιάρθρωσης και ενοποίησης των χρηματοδοτικών εργαλείων και της υιοθέτησης μιας περισσότερο ολοκληρωμένης και στρατηγικής διαδικασίας προγραμματισμού (European Commission 2025b) —ο συνολικός προϋπολογισμός αυξάνεται και τα χρηματοδοτικά προγράμματα και ταμεία ενοποιούνται από 52 σε 16 (European Commission, 2025a).
H προτεινόμενη μεταρρύθμιση της πολιτικής συνοχής επιδιώκει καλύτερο συντονισμό μεταξύ ευρωπαϊκών επενδύσεων και εθνικών μεταρρυθμίσεων, ώστε οι πόροι της ΕΕ να κατευθύνονται πιο αποτελεσματικά σε στρατηγικούς στόχους, όπως η ανταγωνιστικότητα, η πράσινη μετάβαση και η ανθεκτικότητα των οικονομιών.
Η στοχοθεσία του ΠΔΠ 2028–2034 είναι ιεραρχική, συνδέοντας τις οριζόντιες ευρωπαϊκές προτεραιότητες με τις εθνικές παρεμβάσεις (European Commission, 2025a, 2025f, 2025h). Οι ευρύτερες στρατηγικές προτεραιότητες της Ένωσης εξειδικεύονται μέσω διακριτών αξόνων πολιτικής και χρηματοδοτικών εργαλείων. Η λειτουργική οργάνωση της επίσημης δομής αποτυπώνει έτσι μια συστηματική διάκριση μεταξύ θεματικών τομέων πολιτικής και επιπέδων εφαρμογής.
Σε αυτό το πλαίσιο, η ανάλυση της κατανομής των πόρων και των προτεραιοτήτων επιτρέπει την αναλυτική αναπαράσταση της δομής του νέου ΠΔΠ γύρω από τέσσερις βασικούς άξονες πολιτικής (ή λειτουργικούς «πυλώνες»), οι οποίοι αντανακλούν τις κύριες κατευθύνσεις της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την περίοδο 2028–2034.
Ο Πυλώνας I συγκεντρώνει τους εθνικά κατανεμημένους πόρους σε ένα ενιαίο πλαίσιο προγραμματισμού, το οποίο αποτυπώνεται ως «Ενιαίο Ταμείο» και περιλαμβάνει διαφορετικά χρηματοδοτικά εργαλεία, όπως τα NRPPs, το πρόγραμμα Interreg και τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Διευκόλυνσης (EU Facility).
Σε λειτουργικό επίπεδο, το Ενιαίο Ταμείο του Πυλώνα I μπορεί να αναλυθεί ως ένα πολυεπίπεδο σύστημα στοχοθεσίας, το οποίο συνδέει τους γενικούς τομείς πολιτικής με πιο εξειδικευμένες προτεραιότητες εφαρμογής. Η προσέγγιση αυτή αποτυπώνει τη διάκριση μεταξύ γενικών στόχων, οι οποίοι εκφράζουν τα βασικά πεδία πολιτικής και χρηματοδότησης της Ένωσης, και ειδικών στόχων, οι οποίοι εξειδικεύουν τις κατευθύνσεις υλοποίησης στο πλαίσιο των NRPPs.
2.1.3. Η σημασία του ΠΔΠ 2028–2034 για την Ελλάδα
Σύμφωνα με την κατανομή του ΠΔΠ 2028–2034 για τα σχέδια εθνικής και περιφερειακής εταιρικής σχέσης, η Ελλάδα πρόκειται να λάβει συνολικά 49,2 δισ. ευρώ (τρέχουσες τιμές) (European Commission, 2025e). Το ποσό αυτό επιμερίζεται σε 42,9 δισ. Ευρώ για κατανομή γενικής χρήσης, 3,5 δισ. ευρώ για τη μετανάστευση, την ασφάλεια και τις εσωτερικές υποθέσεις, καθώς και 2,8 δισ. ευρώ για το Κοινωνικό Ταμείο για το κλίμα.
Το ΠΔΠ 2028–2034 αποκτά ιδιαίτερη στρατηγική σημασία για την Ελλάδα, καθώς δεν αφορά απλώς τη συνέχιση της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης, αλλά τη δυνατότητα ενός συνολικού αναπτυξιακού και γεωπολιτικού επαναπροσδιορισμού της χώρας μέσα σε ένα περιβάλλον πολλαπλών μεταβάσεων. Σε αυτό το πλαίσιο, οι διαθέσιμοι πόροι δημιουργούν προοπτικές για επιτάχυνση της σύγκλισης με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, ενίσχυση της παραγωγικής βάσης και αναβάθμιση των κρίσιμων υποδομών. Παράλληλα, προσφέρουν τη δυνατότητα αντιμετώπισης διαρθρωτικών προκλήσεων όπως το δημογραφικό, οι περιφερειακές ανισότητες και η εκροή εγκεφάλων (brain drain), ενώ ενισχύουν τον ρόλο της Ελλάδας ως κόμβου ενέργειας, μεταφορών και ασφάλειας στην Ανατολική Μεσόγειο.
2.1.3.1. Βιώσιμη ευημερία
Η επίτευξη της βιώσιμης ευημερίας στο πλαίσιο του ΠΔΠ 2028-2034 αποτελεί τον κεντρικό άξονα για την εξάλειψη των περιφερειακών ανισοτήτων στην Ελλάδα —αρκετές περιφέρειές της βρίσκονται σε κατάσταση όπου ο ρυθμός ανάπτυξης επιβραδύνεται και παραμένει χαμηλότερος από τον εθνικό ή τον ενωσιακό μέσο όρο (βλ. European Commission, 2022).
Η στρατηγική αυτή ξεκινά από την ενίσχυση της ελκυστικότητας των περιοχών, προκειμένου κάθε περιφέρεια να καταστεί βιώσιμος προορισμός για διαμονή, εργασία και επενδύσεις, ανακόπτοντας το φαινόμενο της αστυφιλίας και της εκροής εγκεφάλων (brain drain). Κεντρικό ρόλο σε αυτή την προσπάθεια παίζει η ενίσχυση της βιομηχανικής βάσης και η προώθηση μιας βιώσιμης και ανταγωνιστικής μεταποίησης.
Η Ελλάδα στοχεύει στην παραγωγή προϊόντων υψηλής προστιθέμενης αξίας, ενσωματώνοντας αυστηρούς περιβαλλοντικούς και κλιματικούς στόχους για την επιτάχυνση μιας καθαρής βιομηχανικής μετάβασης. Αυτή η διαδικασία διασφαλίζεται μέσω των μηχανισμών της Δίκαιης Μετάβασης (Just Transition) (European Commission, n.d.-c), ώστε οι περιοχές που εξαρτώνται παραδοσιακά από τον λιγνίτη ή άλλες ρυπογόνες δραστηριότητες να υποστηριχθούν κοινωνικά και οικονομικά.
Το ΠΔΠ 2028–2034 ευελπιστεί να βοηθήσει την Ευρώπη να επιτύχει τον προτεινόμενο κλιματικό στόχο για το 2040 και να πετύχει κλιματική ουδετερότητα έως το 2050 (European Commission, 2025d). Παράλληλα, το νέο δημοσιονομικό πλαίσιο έχει τη δυνατότητα να λειτουργήσει υποστηρικτικά σε χώρες της Ένωσης όπως η Ελλάδα στην αντιμετώπιση της δημογραφικής συρρίκνωσης, υπό την προϋπόθεση ότι οι επενδύσεις θα εστιαστούν στη δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας. Η υιοθέτηση μιας στρατηγικής διακυβέρνησης που βασίζεται σε μετρήσιμους δείκτες ποιότητας ζωής, πέρα από τα στενά όρια της οικονομικής μεγέθυνσης, επιτρέπει τη δημιουργία τάσεων ουσιαστικής σύγκλισης των ελληνικών περιφερειών με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Η παραγωγική ανασυγκρότηση βασίζεται στον ψηφιακό μετασχηματισμό των επιχειρήσεων και της δημόσιας διοίκησης, καθώς και στην επένδυση στην Έρευνα, Ανάπτυξη και Καινοτομία (Ε&Α&Κ). Βασικό ρόλο εδώ θα έχει η αξιοποίηση της διασύνδεσης των πανεπιστημίων με την τοπική παραγωγή που επιτρέπει την ανάπτυξη «έξυπνων» λύσεων που θωρακίζουν την εθνική οικονομία. Παράλληλα, η κοινωνική διάσταση της ευημερίας προάγεται μέσω της παροχής προσιτής στέγασης, με προγράμματα που εξασφαλίζουν ποιοτική κατοικία για νέους και ευάλωτες ομάδες στην περιφέρεια.
Οι υποδομές μεταφορών και η ένταξη στο Διευρωπαϊκό Δίκτυο Μεταφορών (TEN-T) αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της εδαφικής συνοχής της Ελλάδας. Η προσοχή εδώ αναμένεται να στραφεί στη βελτίωση της συνδεσιμότητας, τόσο μέσω οδικών και σιδηροδρομικών αξόνων όσο και μέσω ψηφιακών δικτύων υψηλής ταχύτητας, εκμηδενίζοντας τις αποστάσεις για τις απομακρυσμένες περιοχές. Στον τομέα του τουρισμού, το νέο ΠΔΠ ανοίγει τις προοπτικές για μετατόπιση από το μοντέλο του μαζικού παραθερισμού προς έναν αειφόρο τουρισμό που σέβεται τους τοπικούς πόρους και επεκτείνει την τουριστική περίοδο.
Τέλος, η περιβαλλοντική θωράκιση της χώρας μέσω του νέου ΠΔΠ είναι αδιαπραγμάτευτη. Η ορθολογική διαχείριση των υδάτων και η συνεχής μείωση των εκπομπών ρύπων συνδυάζονται με την ενεργό προστασία του περιβάλλοντος. Η ενίσχυση της ανθεκτικότητας στην κλιματική αλλαγή και η προστασία της βιοποικιλότητας δεν αποτελούν μόνο οικολογικές επιταγές, αλλά προϋποθέσεις για την επιβίωση των τοπικών οικονομιών, διασφαλίζοντας ότι η ανάπτυξη του σήμερα δεν θα υποθηκεύσει το μέλλον των επόμενων γενεών.
2.1.3.2. Ασφάλεια, άμυνα, ενέργεια και ετοιμότητα
Η ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας αναδεικνύεται ως κρίσιμος παράγοντας για τη διατήρηση της τεχνολογικής υπεροχής της Ένωσης (European Parliament, n.d.). Στο πλαίσιο αυτό, ο προϋπολογισμός για την Άμυνα και το Διάστημα αναμένεται να παρουσιάσει εντυπωσιακή αύξηση, φτάνοντας τα 131 δισ. ευρώ μέσω του Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανταγωνιστικότητας για την περίοδο 2028–2034. Το ποσό αυτό σηματοδοτεί σημαντική ενίσχυση της ευρωπαϊκής ασφάλειας, καθώς είναι περίπου πενταπλάσιο σε σχέση με το τρέχον ΠΔΠ 2021–2027, όπου το αντίστοιχο κονδύλι ανερχόταν σε περίπου 26 δισ. ευρώ (European Commission, 2025c).
Παράλληλα, η ολοκλήρωση της Ενιαίας Αγοράς προϋποθέτει την ανάπτυξη Ευρωπαϊκών Δημόσιων Αγαθών (European Public Goods – EPGs), όπως οι διασυνοριακές ενεργειακές διασυνδέσεις και οι κοινές στρατηγικές υποδομές (Letta, 2024). Η λογική αυτή δεν περιορίζεται στον ενεργειακό τομέα, αλλά επεκτείνεται στα δίκτυα μεταφορών και στις ψηφιακές υποδομές, οι οποίες αναδεικνύονται σε κρίσιμους παράγοντες για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας και της στρατηγικής αυτονομίας της Ένωσης (Draghi, 2024). Η μετατόπιση της ΕΕ προς μια λογική «στρατηγικής αυτονομίας» ενσωματώνει πλέον την άμυνα, την ενέργεια και τη γεωπολιτική ασφάλεια στις βασικές προτεραιότητες του νέου ΠΔΠ, ενισχύοντας τη χρηματοδότηση υποδομών διττής χρήσης (dual-use), οι οποίες εξυπηρετούν ταυτόχρονα πολιτικές και αμυντικές ανάγκες (European Commission, n.d.-b).
Μέσα σε αυτό το νέο γεωπολιτικό περιβάλλον, η Ελλάδα, ως εξωτερικό σύνορο της ΕΕ και κομβικό σημείο της Ανατολικής Μεσογείου, καλείται να αξιοποιήσει το ΠΔΠ 2028–2034 ώστε να ενισχύσει τον ρόλο της ως πυλώνα σταθερότητας, ενεργειακής ασφάλειας και στρατηγικής συνδεσιμότητας. Οι αυξανόμενες μεταναστευτικές ροές, οι περιφερειακές εντάσεις και η έμφαση της Ένωσης στη στρατηγική αυτονομία ενισχύουν τη σημασία επενδύσεων σε πολιτικές ασφάλειας, διαχείρισης συνόρων και τεχνολογικής επιτήρησης (ΕΛΙΑΜΕΠ, 2026).
Στο πλαίσιο αυτό, η ανάπτυξη υποδομών διττής χρήσης, σε συνέργεια με τα έργα του Διευρωπαϊκού Δικτύου Μεταφορών (TEN-T), αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Λιμάνια, αεροδρόμια και οδικοί άξονες μπορούν να εκσυγχρονιστούν ώστε να εξυπηρετούν τόσο εμπορικές όσο και αμυντικές ανάγκες, διασφαλίζοντας τη λειτουργία των εφοδιαστικών αλυσίδων σε περιόδους κρίσης. Το νέο δημοσιονομικό πλαίσιο δύναται έτσι να λειτουργήσει ως καταλύτης για έργα με έντονο γεωπολιτικό αποτύπωμα. Ενδεικτικά, η αναβάθμιση του Λιμένα Αλεξανδρούπολης ως κόμβου στρατιωτικής κινητικότητας και ενέργειας θα μπορούσε να ενισχύσει την ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ, ενώ η σύνδεση των λιμένων της Βόρειας Ελλάδας μέσω της Σιδηροδρομικής Εγνατίας αναμένεται να διευκολύνει την ταχεία μεταφορά εξοπλισμού και εμπορευμάτων, ενισχύοντας τη στρατηγική συνδεσιμότητα της περιοχής.
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά επίσης η ενεργειακή διάσταση του νέου ΠΔΠ. Η Ελλάδα φιλοδοξεί να μετατραπεί σε κρίσιμο ενεργειακό κόμβο της Νοτιοανατολικής Μεσογείου μέσω έργων που αναβαθμίζουν τη γεωπολιτική της ισχύ και ενισχύουν την ευρωπαϊκή ενεργειακή ασφάλεια. Η στρατηγική αυτή επιδιώκει να καταστήσει τη χώρα όχι απλώς καταναλωτή, αλλά ενεργό διαχειριστή των ευρωπαϊκών ενεργειακών και δεδομένων ροών, θωρακίζοντας μακροπρόθεσμα τόσο την εθνική κυριαρχία όσο και την ασφάλεια της Ένωσης.
Κεντρικό ρόλο σε αυτόν τον σχεδιασμό διαδραματίζουν μια σειρά από εμβληματικά έργα, όπως ο Great Sea Interconnector για τη διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ, οι ενεργειακές διασυνδέσεις GREGY και Green Aegean για την εξαγωγή καθαρής ενέργειας προς την Κεντρική Ευρώπη, η συμμετοχή της Ελλάδας στο IPCEI Hy2Tech για την ανάπτυξη της αλυσίδας αξίας υδρογόνου και την απανθρακοποίηση των μεταφορών, καθώς και η ανάπτυξη υποθαλάσσιων καλωδίων μεγάλου βάθους που καθιστούν εφικτές σύνθετες ενεργειακές και ψηφιακές διασυνδέσεις στη Μεσόγειο.
Παράλληλα, η Ελλάδα έχει τη δυνατότητα να ενισχύσει την αμυντική βιομηχανική της βάση μέσω συμμετοχής σε κοινά ευρωπαϊκά εξοπλιστικά προγράμματα και ανάπτυξης εγχώριων αμυντικών οικοσυστημάτων συνδεδεμένων με την ευρωπαϊκή εφοδιαστική αλυσίδα. Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να ενισχύσει την εγχώρια παραγωγή, να αναβαθμίσει τη στρατιωτική ετοιμότητα της χώρας και να συμβάλει στη στρατηγική αποτροπή μέσω στοχευμένων επενδύσεων σε υποδομές και τεχνολογίες ασφαλείας.
Ιδιαίτερη έμφαση αναμένεται επίσης να δοθεί στην ετοιμότητα απέναντι σε κρίσεις και καταστροφές. Μέσω του ΠΔΠ 2028–2034, η Ελλάδα δύναται να ενισχύσει τους μηχανισμούς πολιτικής προστασίας για την αντιμετώπιση ακραίων φυσικών φαινομένων, πυρκαγιών, πλημμυρών και υγειονομικών απειλών, ενισχύοντας την ανθεκτικότητα των τοπικών κοινωνιών. Παράλληλα, η αξιοποίηση τεχνητής νοημοσύνης και δορυφορικών δεδομένων για την ανίχνευση κυβερνοεπιθέσεων και υβριδικών απειλών ενισχύει σημαντικά τις δυνατότητες έγκαιρης προειδοποίησης και προστασίας κρίσιμων υποδομών.
Συνολικά, το ΠΔΠ 2028–2034 δεν περιορίζεται στη χρηματοδότηση εξοπλισμών ή επιμέρους έργων υποδομής, αλλά διαμορφώνει ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο ευρωπαϊκής ασφάλειας, ενεργειακής ανθεκτικότητας και στρατηγικής ετοιμότητας. Η επιτυχής αξιοποίησή του από την Ελλάδα αναμένεται να εξαρτηθεί από την ικανότητα της χώρας να ευθυγραμμίσει τις εθνικές της προτεραιότητες με τη νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας, ανταγωνιστικότητας και στρατηγικής αυτονομίας της ΕΕ.
2.1.3.3. Ανθρώπινο δυναμικό και κοινωνικό μοντέλο
Η επένδυση στο ανθρώπινο δυναμικό μέσω του ΠΔΠ 2028–2034 αποτελεί τον θεμελιώδη λίθο για την κοινωνική και οικονομική ανθεκτικότητα της Ελλάδας σε μια εποχή έντονων δημογραφικών πιέσεων και ταχείας γήρανσης του πληθυσμού. Η χώρα καλείται να αξιοποιήσει τους ευρωπαϊκούς πόρους για να αναστρέψει τη φθίνουσα πορεία του εργατικού της δυναμικού, μετατρέποντας τις χρηματοδοτικές ροές σε ένα σύγχρονο, συμπεριληπτικό κοινωνικό κράτος. Η προσπάθεια αυτή ξεκινά από τη δραστική στήριξη της απασχόλησης και τη διασφάλιση της ισότιμης πρόσβασης στην εργασία, με την άρση των εμποδίων που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες, οι νέοι και οι ευάλωτες κοινωνικές ομάδες. Η ενίσχυση της γυναικείας απασχόλησης, η οποία παραμένει σε χαμηλά επίπεδα, δεν αποτελεί μόνο ζήτημα κοινωνικής δικαιοσύνης αλλά και επιτακτική οικονομική ανάγκη για τη διεύρυνση της παραγωγικής βάσης της χώρας.
Η αποτελεσματική ένταξη στο εργασιακό περιβάλλον συνδέεται άρρηκτα με την αντιμετώπιση της αναντιστοιχίας δεξιοτήτων στην αγορά εργασίας (Cedefop, 2020), καθώς η πλειονότητα των ελληνικών επιχειρήσεων αναφέρει συστηματική αδυναμία εύρεσης κατάλληλου προσωπικού —παρά τη μείωση της ανεργίας, το 80% των εργοδοτών δηλώνει ότι αντιμετωπίζει δυσκολία στην κάλυψη θέσεων εργασίας (ManpowerGroup Greece, 2025).
Οι ειδικές στοχεύσεις του νέου δημοσιονομικού πλαισίου προσφέρονται για ριζική βελτίωση του εκπαιδευτικού συστήματος και ανάπτυξη ενός ολοκληρωμένου συστήματος διά βίου μάθησης (European Commission, 2025g). Η στρατηγική εστίαση στην αναβάθμιση των δεξιοτήτων και την επανειδίκευση του εργατικού δυναμικού στοχεύει στη γεφύρωση του χάσματος μεταξύ προσφοράς και ζήτησης, προετοιμάζοντας τους εργαζόμενους για τις απαιτήσεις της ψηφιακής εποχής και της πράσινης οικονομίας, με έμφαση στις ανάγκες της «Βιομηχανίας 5.0». Αυτή η επένδυση στη γνώση λειτουργεί ως ανάχωμα στη διαρροή επιστημονικού προσωπικού στο εξωτερικό, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για τον επαναπατρισμό νέων επιστημόνων μέσα από ποιοτικές θέσεις εργασίας σε κλάδους έντασης γνώσης και καινοτομίας.
Η δημιουργία ελκυστικών συνθηκών για τους νέους και η μείωση των περιφερειακών ανισοτήτων προϋποθέτουν ισχυρές κοινωνικές υποδομές. Η αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης και η στήριξη της οικογένειας, μαζί με την ανάπτυξη σύγχρονων υπηρεσιών παιδικής και μακροχρόνιας φροντίδας, συμβάλλουν τόσο στη δημογραφική σταθεροποίηση όσο και στην ενίσχυση της συμμετοχής στην αγορά εργασίας. Έτσι, η κοινωνική πολιτική αποκτά προληπτικό χαρακτήρα, περιορίζοντας τη φτώχεια, τον αποκλεισμό και την αστεγία στην πηγή τους.
Ταυτόχρονα, ο εκσυγχρονισμός, η ψηφιοποίηση και η ενίσχυση της ανθεκτικότητας των συστημάτων υγείας αποτελούν κορυφαία προτεραιότητα για τη διασφάλιση της κοινωνικής συνοχής. Οι ευρωπαϊκοί πόροι πρέπει να κατευθυνθούν προς την αναβάθμιση της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας και την επέκταση των υπηρεσιών τηλεϊατρικής, εξασφαλίζοντας ότι κάθε πολίτης, ακόμη και στις πιο απομακρυσμένες ή νησιωτικές περιοχές της χώρας, απολαμβάνει ισότιμη και ποιοτική ιατροφαρμακευτική περίθαλψη. Αυτή η γεωγραφική σύγκλιση των υπηρεσιών υγείας αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την άμβλυνση των περιφερειακών ανισοτήτων και την εμπέδωση του αισθήματος ασφάλειας σε ολόκληρη την επικράτεια.
Τέλος, το κοινωνικό μοντέλο της Ελλάδας για την περίοδο 2028–2034 ενσωματώνει τη διαχείριση των κοινωνικών επιπτώσεων που προκύπτουν από τη μετάβαση σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. Η ανάγκη για ενεργειακή αναβάθμιση των κτιρίων και η στροφή προς τις πράσινες μεταφορές ενέχουν τον κίνδυνο διεύρυνσης της ενεργειακής φτώχειας για τα ευάλωτα νοικοκυριά. Το νέο ΠΔΠ προβλέπει στοχευμένους μηχανισμούς στήριξης και επιδοτήσεων, διασφαλίζοντας ότι η κλιματική μετάβαση θα πραγματοποιηθεί με όρους δικαιοσύνης και δεν θα οδηγήσει σε νέες μορφές κοινωνικού αποκλεισμού. Η επιτυχία αυτής της συνολικής στρατηγικής θα κριθεί από την ικανότητα των εθνικών μηχανισμών να αξιοποιήσουν συνδυαστικά εργαλεία, όπως το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+, για να μετατρέψουν τις χρηματοδοτήσεις σε μόνιμα, βιώσιμα και απτά αποτελέσματα για την καθημερινότητα και την ευημερία κάθε Έλληνα πολίτη.
2.1.3.4. Ποιότητα ζωής και αγροδιατροφή
Η αναθεώρηση της αγροδιατροφικής πολιτικής μετά το 2027 στον επόμενο προϋπολογισμό της ΕΕ (European Commission n.d.-a) προσφέρει στην Ελλάδα τη δυνατότητα να αναβαθμίσει την ποιότητα ζωής στην ύπαιθρο και να ενισχύσει την επισιτιστική της ασφάλεια μέσω ενός ολιστικού μετασχηματισμού. Η Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) μετασχηματίζεται ριζικά με έμφαση στη βιωσιμότητα και την ανθεκτικότητα, γεγονός που επιβάλλει τη μετάβαση από το παραδοσιακό μοντέλο της μαζικής παραγωγής σε ένα πρότυπο βασισμένο στα προϊόντα ποιότητας και ταυτότητας (ΠΟΠ/ΠΓΕ). Η στρατηγική αυτή υποστηρίζεται από την υιοθέτηση της γεωργίας ακριβείας και τη χρήση προηγμένων ψηφιακών εργαλείων, τα οποία επιτρέπουν τη δραστική μείωση των εισροών και την ταυτόχρονη αύξηση της απόδοσης των καλλιεργειών, ενισχύοντας την ανταγωνιστικότητα των Ελλήνων παραγωγών στη διεθνή αγορά.
Κεντρικό πυλώνα αυτής της προσπάθειας αποτελεί η διασφάλιση ενός επαρκούς και δίκαιου εισοδήματος για τους γεωργούς, ώστε να διασφαλιστεί η μακροπρόθεσμη επισιτιστική ασφάλεια της χώρας. Μέσω του νέου δημοσιονομικού πλαισίου, προωθείται η αναζωογόνηση και η ελκυστικότητα των αγροτικών περιοχών, με ιδιαίτερη έμφαση στην ανανέωση των γενεών και την προσέλκυση νέων παραγωγών. Αυτό επιτυγχάνεται προσφέροντας κίνητρα που συνδυάζουν την οικονομική στήριξη με δίκαιες συνθήκες εργασίας και πρόσβαση σε σύγχρονες κοινωνικές υποδομές. Η διατήρηση του κοινωνικού ιστού στην περιφέρεια εξαρτάται άμεσα από την ικανότητα της χώρας να προσφέρει ποιότητα ζωής εκτός των μεγάλων αστικών κέντρων, αποτρέποντας την ερήμωση της υπαίθρου. Σε αυτό το πλαίσιο, η πρωτοβουλία GR-eco Islands λειτουργεί υποδειγματικά, μετατρέποντας τα νησιά σε αυτόνομες ενεργειακές κοινότητες και προωθώντας τη γαλάζια οικονομία ως μοχλό βιώσιμης τοπικής ανάπτυξης.
Παράλληλα, η ενίσχυση του τομέα της αλιείας και της υδατοκαλλιέργειας αποτελεί κρίσιμο κομμάτι της εθνικής στρατηγικής, καθώς η Ελλάδα διαθέτει συγκριτικό πλεονέκτημα στον θαλάσσιο χώρο. Η μετάβαση σε βιώσιμες πρακτικές διαχείρισης της γεωργίας και των δασών, σε συνδυασμό με τον εκσυγχρονισμό των αρδευτικών δικτύων και την κατασκευή στρατηγικών υποδομών όπως οι λιμνοδεξαμενές, είναι απαραίτητη για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας και της κλιματικής αλλαγής. Η προώθηση της βιολογικής γεωργίας και η προστασία της βιοποικιλότητας ευθυγραμμίζουν την εθνική στρατηγική με τις απαιτήσεις της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας, διασφαλίζοντας την ανθεκτικότητα της Ένωσης απέναντι σε μελλοντικές κρίσεις.
Τέλος, η επιτυχία του εγχειρήματος βασίζεται στην αποτελεσματική ενσωμάτωση της έρευνας και της καινοτομίας στην καθημερινή αγροτική και δασική πρακτική. Η ορθολογική χρήση των πόρων και η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος διαμορφώνουν ένα νέο παραγωγικό πρότυπο που δεν εξαντλείται στην απλή απορρόφηση κονδυλίων. Με αυτόν τον τρόπο, το ΠΔΠ 2028–2034 μετατρέπεται σε μηχανισμό για μια συνολική αναβάθμιση της ζωής στην ελληνική περιφέρεια, όπου η οικονομική πρόοδος και η ανταγωνιστικότητα συμβαδίζουν με την περιβαλλοντική προστασία και την κοινωνική ευημερία για όλες τις επόμενες γενεές.
2.1.3.5. Θεσμική θωράκιση, κράτος δικαίου και πολιτισμός
Ο σεβασμός του κράτους δικαίου, η συμμόρφωση με τον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ και η ενίσχυση των δημοκρατικών θεσμών συνιστούν οριζόντιες προϋποθέσεις και βασικές αρχές για τον σχεδιασμό και την υλοποίηση των παρεμβάσεων, επηρεάζοντας την πρόσβαση και την εκταμίευση των ευρωπαϊκών πόρων στο πλαίσιο του ΠΔΠ 2028–2034 (European Commission, 2025h).
Στο πλαίσιο αυτό, η Ελλάδα καλείται να οικοδομήσει μια ανοιχτή, βασισμένη στα δικαιώματα και δημοκρατική κοινωνία χωρίς αποκλεισμούς, υιοθετώντας μεταρρυθμίσεις που διασφαλίζουν τη διαφάνεια και τη λογοδοσία. Κεντρικό πυλώνα αυτής της στρατηγικής αποτελεί η ενίσχυση των συστημάτων δικαιοσύνης μέσω της πλήρους ψηφιακής μετάβασης (e-justice), η οποία επιταχύνει την απονομή δικαιοσύνης και ενισχύει την εμπιστοσύνη πολιτών και επενδυτών.
Παράλληλα, η θωράκιση του πλαισίου καταπολέμησης της διαφθοράς, με την υποχρεωτική χρήση εξελιγμένων εργαλείων όπως το σύστημα Arachne (European Commission, n.d.-d) για τον έλεγχο των δημόσιων συμβάσεων, διασφαλίζει ότι κάθε ευρώ των ευρωπαϊκών πόρων αξιοποιείται με απόλυτη ακεραιότητα, προστατεύοντας ταυτόχρονα τους μάρτυρες δημοσίου συμφέροντος.
Η «δημοκρατική υγεία» της χώρας συνδέεται άρρηκτα με τον πλουραλισμό των μέσων ενημέρωσης και την ακεραιότητα της πληροφόρησης. Το νέο δημοσιονομικό πλαίσιο υποστηρίζει δράσεις για την παιδεία στα μέσα ενημέρωσης και την εγκαθίδρυση αποτελεσματικών ελέγχων και ισορροπιών, προστατεύοντας τη δημόσια σφαίρα από την παραπληροφόρηση. Αυτή η θεσμική αναβάθμιση συμπληρώνεται από τη συνεχή προσπάθεια για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας της δημόσιας διοίκησης, η οποία οφείλει να καταστεί πιο ευέλικτη και φιλική προς τον πολίτη μέσω της ψηφιοποίησης και της υιοθέτησης βέλτιστων ευρωπαϊκών πρακτικών. Η εφαρμογή του μηχανισμού αιρεσιμότητας εγγυάται ότι οι επενδύσεις θα συνοδεύονται πάντα από τις απαραίτητες θεσμικές εγγυήσεις που προάγουν την κοινωνική δικαιοσύνη.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στον ρόλο του πολιτισμού ως μοχλού κοινωνικής ευημερίας και οικονομικής ανασυγκρότησης. Η Ελλάδα, αξιοποιώντας τους πόρους του νέου ΠΔΠ, επενδύει στην προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς και στη στήριξη της σύγχρονης δημιουργίας, ενισχύοντας την πολιτιστική συνοχή και τη διεθνή προβολή της χώρας. Ο πολιτισμός δεν αντιμετωπίζεται μόνο ως κληρονομιά, αλλά ως δυναμικό στοιχείο που ενισχύει τη δημοκρατία και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, λειτουργώντας ως γέφυρα που συνδέει την οικονομική πρόοδο με τις ευρωπαϊκές αξίες. Μέσα από αυτή την ολοκληρωμένη προσέγγιση, η ποιότητα των θεσμών και η πολιτιστική ταυτότητα μετατρέπουν την Ελλάδα σε έναν αξιόπιστο πυλώνα σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο, όπου η ευημερία συμβαδίζει αδιάλειπτα με τη δημοκρατική νομιμότητα.
2.1.4. Στρατηγική διακυβέρνηση, μηχανισμοί εφαρμογής και κίνδυνοι
Η επιτυχής υλοποίηση του ΠΔΠ 2028–2034 στην Ελλάδα βασίζεται στη μετάβαση από το παραδοσιακό μοντέλο της απλής απορρόφησης κονδυλίων σε ένα σύστημα στρατηγικής διακυβέρνησης προσανατολισμένης στο αποτέλεσμα. Η νέα αρχιτεκτονική επιβάλλει τη χρήση του μοντέλου χρηματοδότησης βάσει επιδόσεων (performance-based funding), όπου η εκταμίευση των πόρων εξαρτάται άμεσα από την επίτευξη συγκεκριμένων οροσήμων και στόχων (Rubio & Alcidi, 2026).
Παράλληλα, η Ελλάδα καλείται να αποφύγει την «παγίδα των οροσήμων», καθώς οποιαδήποτε αστοχία σε ένα μεταρρυθμιστικό ορόσημο μπορεί να προκαλέσει «πάγωμα» των πόρων ολόκληρου του Ενιαίου Ταμείου, λόγω της πολυπλοκότητας στον ακριβή υπολογισμό των αξιών καταβολής (payout values) (Rubio & Alcidi, 2026).
Στο επίπεδο της διαχείρισης των πόρων, το ΠΔΠ 2028–2034 ενισχύει τη χρονική και επιχειρησιακή πίεση για αποτελεσματική απορρόφηση, μέσω μηχανισμών αποδέσμευσης ανεκτέλεστων δεσμεύσεων (decommitment), οι οποίοι καθιστούν κρίσιμη την έγκαιρη υλοποίηση των έργων. Σε αυτό το πλαίσιο, η ενίσχυση της διοικητικής ικανότητας των φορέων υλοποίησης και η ενδυνάμωση της τεχνικής βοήθειας αποτελούν βασικά εργαλεία για τη βελτίωση της απορροφητικότητας και της αποτελεσματικότητας των παρεμβάσεων (European Commission, 2025h).
Ωστόσο, η υλοποίηση αυτού του φιλόδοξου πλαισίου ενέχει συγκεκριμένους κινδύνους που απαιτούν προληπτική δράση και αυστηρή θεσμική θωράκιση. Κεντρική πρόκληση αποτελεί ο κίνδυνος υπερσυγκεντρωτισμού (Re-nationalisation), ο οποίος απειλεί τις αρχές της επικουρικότητας και της εταιρικής σχέσης, καθώς η μεταφορά της ευθύνης προγραμματισμού στην κεντρική διοίκηση περιορίζει την περιφερειακή αυτονομία και την ικανότητα των περιφερειών να ανταποκρίνονται στις τοπικές ανάγκες (Bundesrat, 2025). Η μετάβαση σε εθνικά σχέδια ενίσχυσης της συνοχής ενδέχεται να μεταβάλει τη σχέση κέντρου–περιφέρειας, περιορίζοντας τον άμεσο ρόλο των περιφερειακών και τοπικών αρχών στον σχεδιασμό και την ιεράρχηση των παρεμβάσεων (Darvas et al., 2026).
Παράλληλα, η μετάβαση σε ενιαία εθνικά σχέδια αναμένεται να εκτοξεύσει τη γραφειοκρατία λόγω των εξαιρετικά σύνθετων διαδικασιών συντονισμού, ενώ η σύνδεση των κονδυλίων με δεσμευτικές μεταρρυθμίσεις και η συγχώνευση διακριτών ταμείων (όπως η Συνοχή και η Αγροτική Ανάπτυξη) ενδέχεται να αποδυναμώσουν την ορατότητα των πολιτικών και να προκαλέσουν πολυετείς καθυστερήσεις στην έναρξη και υλοποίηση των νέων προγραμμάτων (Bundesrat 2025).
Επιπλέον, υπό το πρίσμα ενός περιορισμένου προϋπολογισμού στο 1,26% του Εθνικού Εισοδήματος της ΕΕ-27, ελλοχεύει ο κίνδυνος του «ανταγωνισμού πυλώνων» (crowding out), όπου οι αυξημένες δαπάνες για την άμυνα και την ανταγωνιστικότητα ενδέχεται να εκτοπίσουν πόρους από την παραδοσιακή πολιτική συνοχής και τον αγροτικό τομέα (Rubio & Alcidi, 2026).
Για τη θωράκιση έναντι αυτών των κινδύνων, η Ελλάδα καθιερώνει ένα αυστηρό πλαίσιο ελέγχου και διαφάνειας. Η υποχρεωτική χρήση του συστήματος Arachne (European Commission, n.d.-d) καθίσταται κεντρικός πυλώνας για την πρόληψη της απάτης και της σύγκρουσης συμφερόντων, ενώ ο Μηχανισμός Αιρεσιμότητας συνδέει την εκταμίευση των ευρωπαϊκών πόρων με τον σεβασμό του κράτους δικαίου, επιτρέποντας τη λήψη μέτρων προστασίας του προϋπολογισμού της Ένωσης σε περιπτώσεις παραβιάσεων (European Parliament & Council of the European Union, 2020). Η ολιστική αυτή προσέγγιση στη διακυβέρνηση διασφαλίζει ότι το νέο ΠΔΠ θα λειτουργήσει ως σταθερός μοχλός ανάπτυξης, ελαχιστοποιώντας τις πιθανότητες δημοσιονομικών αποκλίσεων ή καθυστερήσεων από εξωτερικές ασύμμετρες απειλές.
2.1.5. Συμπεράσματα
Η ανάλυση του ΠΔΠ 2028–2034 καταδεικνύει ότι η ΕΕ εισέρχεται σε μια φάση δομικού μετασχηματισμού, όπου η δημοσιονομική πολιτική παύει να είναι ένα απλό εργαλείο κατανομής πόρων και μετατρέπεται σε όχημα στρατηγικής αυτονομίας και ανθεκτικότητας. Για την Ελλάδα, το νέο αυτό πλαίσιο δεν αποτελεί απλώς μια ευκαιρία χρηματοδότησης, αλλά κρίσιμη ευκαιρία για την οριστική σύγκλιση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο και την υπέρβαση των παθογενειών του παρελθόντος.
Το κυριότερο συμπέρασμα που προκύπτει είναι ότι η επιτυχία της χώρας θα κριθεί από τη μετάβαση από τη λογική της «απορρόφησης» στη λογική του «αποτελέσματος». Η πρόταση για το Ενιαίο Εθνικό Ταμείο Ανάπτυξης και Συνοχής αποτελεί τη θεσμική απάντηση στον ιστορικό κατακερματισμό των πόρων, επιτρέποντας μια ολιστική παρέμβαση σε κρίσιμους τομείς όπως η καθαρή βιομηχανία, η ψηφιακή δικαιοσύνη και η περιφερειακή ελκυστικότητα. Η διασύνδεση των πόρων με τις μεταρρυθμίσεις, αν και ενέχει κινδύνους σε επίπεδο διοικητικής ανταπόκρισης, προσφέρει το απαραίτητο πλαίσιο για τη θωράκιση του κράτους δικαίου και της διαφάνειας, παράγοντες που αποτελούν προϋπόθεση για τη μακροπρόθεσμη σταθερότητα.
Η ενίσχυση της περιφερειακής συνοχής στην Ελλάδα προϋποθέτει την αντιμετώπιση των έντονων διαρθρωτικών ανισοτήτων μεταξύ των περιφερειών και τη βελτίωση της παραγωγικότητας και της απασχόλησης. Η βιώσιμη αύξηση του βιοτικού επιπέδου δεν μπορεί να στηρίζεται αποκλειστικά στην αύξηση του ΑΕΠ, αλλά απαιτεί ενίσχυση των δεξιοτήτων, ποιοτικότερες θέσεις εργασίας και αυξημένες επενδύσεις σε υποδομές και ανθρώπινο κεφάλαιο. Η πράσινη και ψηφιακή μετάβαση, παρά τις προκλήσεις που θέτει για τον αγροδιατροφικό και βιομηχανικό τομέα, προσφέρει τη μοναδική διέξοδο για τη δημιουργία μιας ανταγωνιστικής οικονομίας έντασης γνώσης.
Τέλος, η γεωπολιτική θέση της Ελλάδας στην Ανατολική Μεσόγειο την καθιστά κρίσιμο δρώντα για την ασφάλεια και την ενεργειακή σταθερότητα της Ένωσης. Η αξιοποίηση των πόρων για υποδομές διττής χρήσης και αμυντική βιομηχανική βάση ενισχύει τον ρόλο της χώρας ως πυλώνα σταθερότητας. Σε τελική ανάλυση, το ΠΔΠ 2028–2034 απαιτεί μια Ελλάδα που δεν θα είναι παθητικός αποδέκτης πολιτικών, αλλά ενεργός διαμορφωτής της ευρωπαϊκής ατζέντας, ικανή να μετατρέψει τις προκλήσεις σε μόνιμο κεφάλαιο ευημερίας για τις επόμενες γενεές.
Βιβλιογραφία
Bundesrat. (2025). Decision of the Bundesrat: Proposal for a Regulation of the European Parliament and of the Council establishing the European Fund for economic, social and territorial cohesion, agriculture and rural, fisheries and maritime, prosperity and security for the period 2028-2034 (Official Document 460/25).
Cedefop. (2020). Strengthening skills anticipation and matching in Greece: labour market diagnosis mechanism: a compass for skills policies and growth. Publications Office of the European Union. http://data.europa.eu/doi/10.2801/941618
Darvas, Z., Lappe, M.-S., Sangers, B., & Zettelmeyer, J. (2026). National plans, regional voices: Cohesion policy in the next European Union budget. Bruegel. https://www.bruegel.org/policy-brief/national-plans-regional-voices-coh…
Draghi, M. (2024). The future of European competitiveness: A competitiveness strategy for Europe. European Commission. https://commission.europa.eu/topics/competitiveness/draghi-report_enEur… Commission. (2022). Eighth report on economic, social and territorial cohesion. https://ec.europa.eu/regional_policy/en/information/publications/report…
European Commission. (2025a). Europe’s budget – An ambitious budget for a stronger Europe 2028–2034. https://data.europa.eu/doi/10.2761/3758793
European Commission. (2025b). Europe’s budget – A new performance framework. Publications Office of the European Union. https://data.europa.eu/doi/10.2761/9541406
European Commission. (2025c). Europe’s budget – Defence. Publications Office of the European Union. https://data.europa.eu/doi/10.2761/5250765
European Commission. (2025d). Europe’s budget – Delivering on the clean transition. Publications Office of the European Union. https://data.europa.eu/doi/10.2761/0837347
European Commission. (2025e). Europe’s budget – Member States allocation. Publications Office of the European Union. https://doi.org/10.2761/5961524
European Commission. (2025f). Europe’s budget – National and regional partnership plans. Publications Office of the European Union.https://doi.org/10.2761/9109969
European Commission. (2025g). Europe’s budget – Social and skills Publications Office of the European Union. https://data.europa.eu/doi/10.2761/6479427
European Commission. (2025h). Proposal for a Regulation establishing the European Fund for economic, social and territorial cohesion, agriculture and rural, fisheries and maritime, prosperity and security (COM(2025) 565 final). https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A52025PC0565…
European Commission. (n.d.-a). CAP post-2027: Next EU budget. European Commission – Agriculture and Rural Development. https://agriculture.ec.europa.eu/common-agricultural-policy/cap-post-20…
European Commission. (n.d.-b). Dual-use technologies. https://research-and-innovation.ec.europa.eu/research-area/industrial-r…
European Commission. (n.d.-c). Just Transition Mechanism. https://commission.europa.eu/topics/regional-and-urban-policy/just-tran…
European Commission. (n.d.-d). What is ARACHNE? https://employment-social-affairs.ec.europa.eu/policies-and-activities/…
European Council. (2024). Strategic Agenda 2024-2029. https://www.consilium.europa.eu/en/european-council/strategic-agenda-20…
European Parliament. (n.d.). Fact Sheets on the European Union – Europe 2020. https://www.europarl.europa.eu/factsheets/en/sheet/65/europe-2020/
European Parliament & Council of the European Union. (2020). Regulation (EU, Euratom) 2020/2092 of 16 December 2020 on a general regime of conditionality for the protection of the Union budget. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32020R2092
Letta, E. (2024). Much more than a market: Speed, security, solidarity. Jacques Delors Institute. https://institutdelors.eu/en/publications/much-more-than-a-market/
ManpowerGroup Greece. (2025, January 20). Η έλλειψη ταλέντου συνεχίζει να αποτελεί πρόκληση για τις επιχειρήσεις στην Ελλάδα το 2025. https://blog.manpower.gr/nea/elleipsi-talentou-2025-ereuna
Rubio, E., & Alcidi, C. (2026). Navigating the European Commission’s MFF proposal for 2028–2034: Mapping risks and opportunities for cohesion policy and regional development. European Parliament. https://www.europarl.europa.eu/thinktank/en/document/CASP_STU(2026)7760…
ΕΛΙΑΜΕΠ. (2026). Οι προβλέψεις του ΕΛΙΑΜΕΠ για το 2026 (Policy Paper No. 194/2026). https://www.eliamep.gr/oi-provlepseis-toueliamep-gia-to-2026/
- ^ Για την ανάλυση του μοντέλου περιορισμένης αναπτυξιακής δυναμικής (growth constrained model) της ελληνικής οικονομίας, της απαιτούμενης υπέρβασης των δομικών της αδυναμιών και της αναγκαίας επιδίωξης των κρίσιμων αλληλένδετων εθνικών στόχων (βιώσιμη ανάπτυξη, εθνική ισχύς, ικανοποίηση από τη ζωή, κοινωνική συνοχή και συστημική ανθεκτικότητα), βλ. Petrakis (Ed.), Alternative Greek futures, aims of the society and production prototype: Piecemeal policies and reforms (forthcoming) και Petrakis (Ed.), Rethinking growth in the Greek economy: The aims of Greek society (forthcoming).
Πηγή: ΚΕΠΕ, Οικονομικές Εξελίξεις, τεύχος 60, 2026, σσ. 35-44
