Βία κατά των γυναικών στην ΕΕ

Η νέα μεγάλη έρευνα της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη βία κατά των γυναικών είναι προϊόν συνεργασίας των φορέων Eurostat, FRA και EIGE. Έλαβαν μέρος 115.000 γυναίκες ηλικίας 18–74 ετών από όλα τα κράτη-μέλη της ΕΕ απαντώντας σε ερωτήσεις σχετικά με εμπειρίες σωματικής, σεξουαλικής και ψυχολογικής βίας, ενδοοικογενειακής βίας, καθώς και εμμονική παρακολούθηση/παρενόχληση (stalking) και σεξουαλική παρενόχληση στον χώρο εργασίας. Οι ερωτήσεις αφορούσαν επίσης τους τρόπους καταγγελίας και τις επιπτώσεις στην υγεία και στην εργασία των θυμάτων. Οι φορείς πρόσθεσαν επίσης επιπλέον ερωτήσεις σε οκτώ κράτη-μέλη, για θέματα όπως η σεξουαλική παρενόχληση εκτός εργασίας, η οικονομική βία και μορφές διαδικτυακής βίας (π.χ. διαδικτυακή παρακολούθηση και παρενόχληση από σύντροφο).

Συνοψίζουμε παρακάτω τα κύρια ευρήματα. 

Η βία ξεκινά από την παιδική ηλικία

Η έρευνα δείχνει ότι 6,6% των γυναικών βίωσαν σεξουαλική κακοποίηση από ενήλικα στην παιδική ηλικία, ενώ 32,9% υπέστησαν σωματική και/ή συναισθηματική βία από τους γονείς. Επιπλέον, όσες κακοποιήθηκαν σεξουαλικά ως παιδιά είναι 3,2 φορές πιο πιθανό να δεχτούν σεξουαλική επίθεση από σύντροφο ως ενήλικες και 4,3 φορές πιο πιθανό από μη σύντροφο.

Η σωματική και σεξουαλική βία παραμένει εκτεταμένη

Το 30,7% των γυναικών (1 στις 3)  έχουν βιώσει σωματική και/ή σεξουαλική βία. Τα ποσοστά διαφέρουν σημαντικά ανά χώρα: από 57,1% στη Φινλανδία έως 11,9% στη Βουλγαρία. Η έκθεση τονίζει ότι οι διαφορές αυτές χρειάζονται προσεκτική ερμηνεία, λαμβάνοντας υπόψη κοινωνικούς κανόνες γύρω από την καταγγελία, νομικούς ορισμούς και γενικότερα πρότυπα εγκληματικότητας.

Μεγάλο μέρος της βίας συμβαίνει εντός του οικογενειακού περιβάλλοντος: 19,3% βίωσαν σωματική βία από σύντροφο ή σύζυγο, ενώ 20,2% βίωσαν σωματική βία από άτομο εκτός σχέσης. Η σεξουαλική βία είναι επίσης σημαντική: 17,2% αναφέρουν εμπειρία σεξουαλικής βίας. Η έρευνα ξεχωρίζει μορφές βιασμού: 8,4% βιάστηκαν ενώ δεν μπορούσαν να αρνηθούν ή υπό εξαναγκασμό, και 4,8% βιάστηκαν με χρήση βίας.

Η βία από σύντροφο είναι συχνά επαναλαμβανόμενη

Ένα από τα πιο ανησυχητικά ευρήματα, με το 10,7% των γυναικών να έχουν βιώσει σωματική βία από τον σύντροφο τους. Ο βιασμός επίσης αναφέρεται συχνότερα από συντρόφους σε σχέση με μη συντρόφους: 6,9% βιασμός από σύντροφο έναντι 3,8% από μη σύντροφο. Η επανάληψη είναι το κύριο χαρακτηριστικό: από όσες γυναίκες βίωσαν σωματική βία από σύντροφο, 50,8% υπέστησαν επαναλαμβανόμενη βία από νυν σύντροφο και 60% από πρώην σύντροφο.

Η ψυχολογική βία είναι ακόμη πιο διαδεδομένη: 29,9% αναφέρουν ψυχολογική βία από σύντροφο, όπως υποτίμηση, εξευτελισμό, προσβολές ή κατηγορίες για απιστία. Από τα θύματα ψυχολογικής βίας από νυν σύντροφο, 40,4% λένε ότι συμβαίνει μερικές φορές και 22,9% ότι συμβαίνει συχνά ή συνεχώς. 

Στα οκτώ κράτη-μέλη που τέθηκαν επιπλέον ερωτήσεις, 20,3% των γυναικών βίωσαν οικονομική βία, όπως παρεμπόδιση εργασίας, στέρηση χρημάτων ή  κατάχρηση μισθού/οικονομικής στήριξης.

Ποιες γυναίκες κινδυνεύουν περισσότερο 

Ο κίνδυνος δεν είναι ίδιος για όλες τις γυναίκες αλλά επηρεάζεται από πολλαπλές ευαλωτότητες όπως η αναπηρία, η οικονομική ή άλλη εξάρτηση από τον σύντροφο, η εγκυμοσύνη αλλά και η προηγούμενη βίαιη συμπεριφορά του συντρόφου.

Οι γυναίκες με αναπηρία αντιμετωπίζουν σημαντικά υψηλότερο κίνδυνο: 17,0% βίωσαν σεξουαλική βία από σύντροφο και 19,1% σωματική βία από σύντροφο, σε σύγκριση με 6,6% και 10,6% για γυναίκες χωρίς αναπηρία.

Μεταξύ των γυναικών που ήταν έγκυες και σε σχέση με βίαιο νυν σύντροφο, 26% βίωσαν βία κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης.

Η εξάρτηση αυξάνει την ευαλωτότητα. Γυναίκες που εξαρτώνται από σύντροφο για βασικές ανάγκες (φαγητό, στέγαση, χρήματα, μεταναστευτικό καθεστώς) βιώνουν υπερδιπλάσια ψυχολογική βία (21,1%) από τις ανεξάρτητες (9,3%). Η οικονομική εξάρτηση έχει επίσης σημασία: 10,4% των οικονομικά εξαρτημένων γυναικών βίωσαν βία, έναντι 3,4% των οικονομικά ανεξάρτητων.

 Η προηγούμενη επιθετική συμπεριφορά του συντρόφου συνδέεται έντονα με τη βία: 42,2% των γυναικών των οποίων ο σύντροφος είχε καταγεγραμμένο προηγούμενο ιστορικό για επιθετικότητα βίωσαν βία, έναντι 4,0% όταν ο σύντροφος δεν είχε προηγούμενες επαφές με την αστυνομία.

📊 Δείκτες αυξημένου κινδύνου

Αναπηρία: 19,1% σωματική βία από σύντροφο (10,6% χωρίς αναπηρία)

Εγκυμοσύνη: 26% βία κατά την εγκυμοσύνη (μεταξύ όσων είχαν βίαιο σύντροφο)

Εξάρτηση από τον σύντροφο: 21,1% ψυχολογική βία (9,3% ανεξάρτητες)

Ιστορικό συντρόφου με αστυνομία: 42,2% vs 4,0%

Ανατροπή της καθημερινότητας και παρενόχληση

Οι επιπτώσεις της βίας περνούν στην καθημερινότητα: 17,6% των γυναικών χρειάστηκαν άδεια από την εργασία τους και 30,8% δεν μπορούσαν να κάνουν οικιακές εργασίες. Ορισμένες στρατηγικές αντιμετώπισης είναι επιβλαβείς: 25,8% κατέφυγαν σε φαρμακευτική αγωγή, ενώ 17,1% στράφηκαν σε αλκοόλ ή ναρκωτικά για να αντέξουν τις συνέπειες.

📊 Παρακολούθηση/παρενόχληση (stalking)

18,5% είχαν εμπειρία 

Μόνο 13,9% το ανέφεραν στην αστυνομία

34,7% άλλαξαν στοιχεία επικοινωνίας/λογαριασμούς (όταν δράστης ήταν σύντροφος)

21,6% άλλαξαν κατοικία (όταν δράστης ήταν σύντροφος)

Σεξουαλική παρενόχληση στην εργασία 

Μεταξύ εργαζόμενων γυναικών, 30,8% βίωσαν σεξουαλική παρενόχληση στον χώρο εργασίας, με διακύμανση από 55,4% στη Σουηδία έως 11,0% στη Λετονία. Οι νεότερες γυναίκες επηρεάζονται περισσότερο: 41,6% στις ηλικίες 18–29, με μείωση σε 36,0% στις ηλικίες 30–44. Οι όροι εργασίας επίσης φαίνεται να παίζουν ρόλο: γυναίκες με σύμβαση ορισμένου χρόνου έχουν 15% μεγαλύτερη πιθανότητα να τη βιώσουν από γυναίκες με μόνιμη σύμβαση, και 18,4% τη βίωσαν επανειλημμένα.

Οι νεότερες γυναίκες αναφέρουν επίσημα το περιστατικό σε ποσοστό 39,8%, ενώ οι γυναίκες 45–65 σε ποσοστό 53,3%. Οι δράστες συχνά βρίσκονται μέσα στις εργασιακές σχέσεις: 15,8% αναφέρουν άνδρα συνάδελφο, 7,4% άνδρα προϊστάμενο και 9,3% άνδρα πελάτη ή άλλο άνδρα δράστη.

Τα μέτρα πρόληψης δεν είναι πάντα γνωστά ή διαθέσιμα. Μόνο 19,9% γνωρίζουν ότι υπάρχει εκπαίδευση κατά της παρενόχλησης, 31,5% επιβεβαιώνουν ότι υπάρχουν ορισμένα σημεία/πρόσωπα αναφοράς, και 58,6% ξέρουν πού να ζητήσουν βοήθεια. 

Βία και τεχνολογία

Τα ψηφιακά μέσα μπορούν να διευκολύνουν και να ενισχύσουν την κακοποίηση. 7,0% των εργαζόμενων γυναικών παρενοχλήθηκαν διαδικτυακά στη δουλειά (π.χ. άσεμνα μηνύματα, ανεπιθύμητες προσεγγίσεις μέσω κοινωνικών δικτύων). Στα οκτώ κράτη μέλη με πρόσθετες ερωτήσεις, 11,7% βίωσαν σεξουαλική διαδικτυακή παρενόχληση εκτός εργασίας και 8,5% βίωσαν ψηφιακή παρακολούθηση/παρενόχληση.

Οι διαδικτυακές πλατφόρμες είναι κυρίαρχες σε ορισμένες μορφές παρενόχλησης: 80,2% όσων λάμβαναν επανειλημμένα ανεπιθύμητα μηνύματα/γράμματα/δώρα είπαν ότι συνέβαινε online, ενώ 77,0% όσων είδαν να δημοσιεύονται πολύ προσωπικές πληροφορίες δήλωσαν ότι αυτό έγινε online. Μέσα στις σχέσεις, 10,2% των γυναικών παρακολουθούνταν μέσω κοινωνικών δικτύων, εντοπισμού τοποθεσίας ή άλλων πρακτικών.

Τι χρειάζεται για να τελειώσει η βία: προτεραιότητες 

Η έκθεση υποστηρίζει μια ολοκληρωμένη προσέγγιση, με οδηγό τη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης και ενίσχυση μέσω της εφαρμογής της Οδηγίας της ΕΕ. Προτεραιότητες είναι: καλύτεροι και πιο προσβάσιμοι τρόποι καταγγελίας (και μέσω τρίτων φορέων), αστυνομική ανταπόκριση με επίκεντρο το θύμα και ευαισθησία στο φύλο, ολιστική στήριξη (υγεία και εξειδικευμένες υπηρεσίες), ποινικοποίηση της σεξουαλικής βίας με βάση τη συναίνεση, αντιμετώπιση της ψυχολογικής και οικονομικής βίας μέσω νομικής προστασίας και εκπαίδευσης επαγγελματιών, επέκταση προστασίας στο διαδίκτυο (συστήματα αναφοράς, εργαλεία ασφάλειας, αφαίρεση βλαπτικού περιεχομένου και κυρώσεις σε λογαριασμούς δραστών), και άμεση επένδυση στην πρόληψη ώστε να μειωθεί η βία στην παιδική ηλικία και οι συνέπειές της, που διαρκούν για όλη τη ζωή.

Πηγή: ΕIGE-EU Gender Based Violence survey https://eige.europa.eu/newsroom/eu-gender-based-violence-survey?language_content_entity=en