Στον επόμενο χειμώνα
για να ζεσταθείτε
ντυθείτε με τη μοίρα σας
Σταύρος Θ. Παπουτσής, Στον επόμενο χειμώνα
Επειδή είναι πολύ δύσκολο να βρεις κάποιο ειδικό θέμα, το οποίο να μην έχει καλυφθεί, από κάθε σχεδόν άποψη, από πρόσφατες εξαιρετικές διατριβές σχετικά με την αστυνομική λογοτεχνία [ιστορία, θεματολογία, εξέλιξη, συγκριτικά στοιχεία κ.λπ.][1], θα επιχειρήσω να θίξω ορισμένες πτυχές περισσότερο φιλοσοφικού και λιγότερο λογοτεχνικού χαρακτήρα, δεδομένου άλλωστε ότι τα φιλολογικά, τα ποινικά και τα εγκληματολογικά ευρήματα για ένα φόνο διαφέρουν.
1. Εξαρχής υποστήριζα ότι η αστυνομική μυθοπλασία οφείλει ν’ ακολουθήσει τη θεωρία της αρχαίας τραγωδίας[2], ιδίως ως προς τους στροβιλισμούς της Μοίρας, «που αλλάζουν την ουσία της ύπαρξης»[3].
Μπορεί σήμερα να επικρατεί το πολιτικοκοινωνικό νουάρ ή η μυθιστοριοποίηση του true crime[4], όμως το απρόβλεπτο συνδέεται με το Πεπρωμένο κι όχι με την περίπλοκη πλοκή ενός φονικού story.
Αν όμως η τραγωδία δεν περιλαμβάνει παραλογισμούς, όπως συμβαίνει με πολλές παιγνιώδεις αστυνομικές ιστορίες[5], τότε αναρωτιέμαι ποιο σενάριο και ποιο μοτίβο ανταποκρίνονται σε αυτήν;
2. Ένας εγκληματολόγος, ο οποίος μπορεί να προβλέψει το επερχόμενο Κακό, δεν έχει το δικαίωμα να προσεγγίζει το έγκλημα σαν μία «δίκαιη πράξη»[6] πρόληψης νέων εγκλημάτων από τον αμετανόητο δράστη.
Επειδή δεν νοείται Δικαιοσύνη [πραγματική;] εκτός νόμου κι επειδή ο καθένας [θύτης ή θύμα] προβάλλει τη «δική του αλήθεια»[7], δεν είναι δεδομένο ότι το κάθε έγκλημα υπηρετεί κάποια «φιλοσοφία της εκδίκησης»[8] πολλαπλών συμβολισμών.
Αν πράγματι μπορούμε να δια-κρίνουμε μία ενδιάμεση περίπτωση ηθικής ενοχής, ανάμεσα στον θύτη και το θύμα, τούτο σημαίνει ότι έχει το δικαίωμα έκαστος εξ ημών να καταστεί «άγγελος ελέους»[9] και να προ-τιμωρήσει κάθε εμπλεκόμενο με βάση την «ακάθαρτη ψυχή του»[10];
3. Ο κόσμος δεν τραυματίζεται από τις σφαίρες των αστυνόμων και των παρανόμων[11], αλλά κινδυνεύει να θρυμματισθεί από την «αντανακλαστική βία»[12] των άθλιων κι εξαθλιωμένων[13], ανθρώπων-σκιές που ζούνε χωρίς όνομα και δίχως ελπίδα στα υπόγεια ή στις παρυφές των μεγαλουπόλεων.
Πώς νομίζουμε ότι εννοούν και βιώνουν το έγκλημα αυτοί της γης οι misérables, με την ίδια λογική, φιλοσοφική προσέγγιση ζωής ή και ηθική των «άλλων»[14];
4. Επειδή «υπάρχουν καλοί άνθρωποι που κάνουν κακά πράγματα και κακοί άνθρωποι που κάνουν καλές πράξεις»[15], νομίζω ότι αυτή την υπαρξιακή αντίφαση πρέπει να διερευνήσουν οι αστυνομικοί συγγραφείς, αποφεύγοντας να υπεραπασχολούνται με θρύλους, φανταστικά όντα, δεισιδαιμονίες και άλλα παρόμοια[16].
Εφόσον «δεν μιλάνε και δεν μυρίζουν οι νεκροί»[17], ποιος πιστεύουμε ότι θα τους κάνει «να ομολογήσουν ή να καταγγείλουν» αυτά που ξέρουν; Ο περιγραφικός αστυνομικός ή ο εμβαθύνων στις ψυχικές διεργασίες –ακόμα και των μη-ζώντων– εγκληματολόγος;
5. Η κρίση φαντασίας οδηγεί συχνά σε απομιμήσεις ή προσομοιώσεις ζωής [νόμιμης ή παράνομης].
Σε ένα όμως μη-αιτιοκρατικό χαοτικό σύστημα, όπως είναι η αχαρτογράφητη ανθρώπινη ψυχή, πόσο εφικτό καθίσταται το να χειριστείς τις στροφές της Μοίρας, ακόμα κι αν τις αποδίδεις στην Τύχη[18];
Ίσως αυτό να είναι το έσχατο όριο της μυθοπλασίας: η συγγραφική αβεβαιότητα για την εξέλιξη των πραγμάτων και για τις αντι-δράσεις των προσώπων στο ίδιο το μυθιστόρημα του συγγραφέα, αβεβαιότητες που υπερβαίνουν το ταλέντο και την έμπνευσή του γιατί σχετίζονται κι εξαρτώνται από απροσδιόριστους ψυχισμούς [19], του ίδιου του συγγραφέα και των ηρώων του.
ΥΓ. Είναι ο αναγνώστης του αστυνομικού μυθιστορήματος «καλός φίλος» του συγγραφέα[20], μία αόρατη Μούσα, με την οποία διαμορφώνει ένα είδος συνεξάρτησης [βίας και έρωτα;][21], δημιουργώντας ταυτόχρονα μία σύγχυση για το ποιος από τους δύο είναι «το κάτοπτρο»[22];
That’s the question
ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ-ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ*
[1]Βλ.αντί άλλων Σοφία Πανταζή, Το μεταπολεμικό αστυνομικό μυθιστόρημα: από την παραλογοτεχνία στην καθιέρωση της Μεταπολίτευσης, διδακτορική διατριβή, Φιλοσοφική σχολή, ΕΚΠΑ 2020.
[2] Υγκ Παγκάν, Το νουάρ μυθιστόρημα, μία σύγχρονη σιωπηλή τραγωδία, συνέντευξη σε Βίκυ Χασάνδρα, o anagnostis.gr, 11/10/26.
[3]Όπ.π.
[4]Βλ. Κέλλη Κρητικού, Τι έχει αλλάξει το true crime στον τρόπο που γράφονται σήμερα τ’ αστυνομικά μυθιστορήματα;, fractalart.gr, 15/10/26.
[5]Πρβλ. Βαγγ. Χατζηβασιλείου, Περιήγηση στο τοπίο της μικρομυθοπλασίας, o anagnostis.gr, 11/10/26.
[6]Πρβλ. Νατάσα Ιντζόγλου, Φόνος στην άκρη του κόσμου, Μίνωας 2026, 11, 47, 135, 339.
[7]Βλ. Jo Murray, Ανατομία ενός εγκλήματος, μτφ. Βαγγ. Γιαννίσης, Μίνωας 2026, 13, 18, 282-3.
[8]Όπ.π., 294-5.
[9]Ελευθ. Μεταξά, Συλλέκτης Ψυχών, Μίνωας 2026, 293.
[10]Όπ.π., 9-10, 14, 17, 124-5-πρβλ. Χρ. Λάσκος, Ένας άνθρωπος, που έχει το φυσικό δικαίωμα να σκοτώσει, fractalart.gr, 1/10/26.
[11]Πρβλ. Ambaro Davila, Θρυμματισμένος χρόνος, μτφ.//επιμ. Ζωή Γιαλιτάκη, Ροές 2026, επίσης πρβλ. Γ.Ίκ. Μπαμπασάκης, Ο τελευταίος Ιαβέρης, Νέα/βιβλιοδρόμιο 3-4/10/26[για Χαβιέρ Θέρκας].
[12]Π. Χαραλάμπους, Αντανακλαστική βία, Νέα, 13/10/26.
[13]Πρβλ. Ανδρ. Παππάς, Γλωσσογεωγραφικά, γλωσσοϊστορικά, γλωσσοδιορθωτικά, Καθημερινή Κυριακής, 11/10/26.
[14]Κ. Παπαθανασίου, Δέμφις, Πνοή, 2025, 261.
[15]Jo Murray, όπ.π., 467.
[16]Πρβλ. Λ. Δρόσος, Ανανεωτής της λογοτεχνίας του φανταστικού[Χόρχε Λουίς Μπόρχες], Καθημερινή Κυριακής 11/10/26-πρβλ. Βαγγ. Χατζηβασιλείου, Πέρα από τον τρόμο, o anagnostis.gr, 11/10/26.
[17]Ειρήνη Βαρδάκη, Το φιλί που δεν δόθηκε ποτέ, Μίνωας 2026, 129, 145.
[18]Πρβλ. Μιχ. Χανιάς, Είναι το τυχαίο... τυχαίο;, Καθημερινή Κυριακής, 24/7/22.
[19]Σοφία Πανταζή, όπ.π., 89.
[20]Ειρ. Βαρδάκη, όπ.π.,15, 73, 100, 304, 342.
[21]Όπ.π., 173, 271.
[22]Όπ.π., 403.
*Οι παραπομπές στις ιστοσελίδες αναφέρονται στη χρονολογία αναζήτησης κι όχι ανάρτησης.
